أبو ريحان البيروني ( مترجم : باقر مظفرزاده )
319
الصيدنة في الطب ( داروشناسى در پزشكى ) ( فارسى )
چون اين نوع كه ياد كرديم از « علك الانباط » كهنه شود او را در مصطكى بياميزند و به قيمت مصطكى بفروشند به سبب مشابهت كه ميان او و مصطكى است . ابو حنيفه گويد : علك البطم به هيئت چنان باشد كه گويى او را حبها كردهاند گردگرد و به مصطكى ماند و جرم او از مصطكى نرمتر باشد و به سبب گردى و استدارت كه در علك بطم باشد ، چون او را به زمين بگذارند به هر طرف متفرق شود و در مواضعى كه پست باشد از زمين قرار گيرد . كبك را عادت باشد كه آنچه به هيئت مستدير باشد به منقار برچيند و در دست صيادنه او [ كبك ] به همين سبب باشد 28 . ( 1 ) . Pistacia terebinthus L . ؛ سراپيون ، 59 ؛ ابو منصور ، 62 ؛ ابن سينا ، 136 ؛ غافقى ، 120 ؛ ميمون ، 66 . ( 2 ) . بطم درختى سبز است . ظاهرا ترجمهء نادرست اين جملهء عربى است : البطم شجر الحبة الخضراء واحدته بطمة و يقال بالتشديد ( ابو حنيفه ، 74 ؛ لسان العرب ، XII ، 51 ) - « البطم درخت « دانههاى سبز » [ يعنى سقزدانه ] است ، مفرد آن بطمة است و با تشديد [ نيز ] تلفظ مىشود » . به نظر مىرسد كه بايد خواند : بطم درخت سقز است ، زيرا سقزدانه نام فارسى حبة الخضراء است ، نك . پايينتر ، يادداشت 14 . ( 3 ) . اقوقوس ( ؟ ) ، قس . Low , Pf . ، 68 . ( 4 ) . طراسانون . احتمالا تحريف يونانى است ، ديوسكوريد ، I ، 71 . ( 5 ) . اقطاطاقيس ، بر بهلول ، 23 274 : اقططرمنتوس ، يونانى . ( 6 ) . كتبهن ، بايد خواند كنبهن ، قس . II , Vullers ، 893 . ( 7 ) . جنجك ، بايد خواند خنجك ، قس . I , Vullers ، 726 . ( 8 ) . حروك ( ؟ ) ، I , Vullers ، 684 : خروك - سياهدانه . ( 9 ) . كنجشك ، بايد خواند گلخنك قس . محيط اعظم ، II ، 119 . ( 10 ) . نانكش ، قس . II , Vullers ، 1289 . ( 11 ) . قردار ، احتمالا قصدار . ( 12 ) . گل انگور ، قس . لغتنامه ، 24 ، ص 228 . ( 13 ) . ونيزه ، II , Vullers ، 1433 ؛ ونيزد - صمغ درخت بطم است . ( 14 ) . اسفردانه ، بايد خواند سقزدانه . برطبق محيط اعظم ، I ، 303 ، درخت بطم را سقز نيز مىنامند ، قس . ميلر ، فرهنگ فارسى - روسى ، 287 . ( 15 ) . و نوشك - در نسخهء فارسى اينگونه نشانهگذارى شده است ؛ II , Vullers ، 1433 : و نوشك . ( 16 ) . پس از اين ، تقريبا بهطور كامل در شمارهء 724 تكرار مىشود . ( 17 ) . ونزد ، II , Vullers ، 1433 : ونژد . ( 18 ) . وغتاوبطما ، بايد خواند دعتاد بطما ، قس . Low , Pf . ، 68 .